Ticari faaliyetlerde sıkça başvurulan bir ödeme enstrümanı olan çek ile ilgili olarak ibraz müddeti, en belirleyici hukuksal hususlar arasındadır. Düzenlenen çek kapsamında alacaklı haklarının halefiyete uğramaması ve korunması için kanuni süre sınırı içerisinde muhatap kuruma sunulması son derece kritik bir konudur. Bu yazımızda çekte ibraz süresi hesaplama konusu ele alınacaktır.
Çekle bağlantılı işlemlerin eksik, hatalı veya süresi dışında gerçekleştirilmesi ciddi kayıplar yaratabileceğinden yazının dikkatle değerlendirilmesi tavsiye olunur.
İçindekiler
Çek İbraz Süresi Nedir ? Çekte İbraz Süresi Hesaplama Nasıl Yapılır ?
Çeki elinde bulunduran kişinin alacağını tahsil etmek üzere muhatap bankaya müracaat etmesi gereken yasal zaman sınırına çek ibraz süresi denir. Kanun koyucu tarafından tayin edilen bu süreler, hukuki duruma ve coğrafi şartlara göre değişiklik gösterebilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu çeke dair genel hükümleri barındırırken, 5941 sayılı Çek Kanunu ise konuya ilişkin özel düzenlemeleri içermektedir. Hukuki bir değerlendirme gerçekleştirilirken her iki yasal metnin bir arada ele alınması icap eder. Çekteki ibraz sürelerine yönelik detaylı hükümler ise TTK m. 796 ve devamındaki maddelerde tanzim edilmiştir.
Kanunda yer alan çek ibraz süreleri kesin ve hak düşürücü niteliktedir. Bu kapsamda çeki elinde bulunduran kişinin kanuni sürelere riayet etmemesi doğrudan hak kaybı doğuracaktır.
İlgili konunun hukuki önemi dolayısıyla uzman bir avukattan destek alınması önerilmektedir.
Aşağıdaki tabloda, Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca çekin düzenlendiği ve ödeneceği yere göre geçerli olan yasal ibraz süreleri yer almaktadır:
Çekte İbraz Tarihi Nedir ?
| Çekin Düzenlenme ve Ödeme Yeri Durumu | Yasal İbraz Süresi |
| Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse | 10 Gün |
| Çek, düzenlendiği yer dışında bir yerde ödenecekse | 1 Ay |
| Farklı bir ülkede düzenlenen çek (Düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise) | 1 Ay |
| Farklı bir ülkede düzenlenen çek (Düzenlenme yeri ile ödeme yeri ayrı kıtalarda ise) | 3 Ay |
NOT : Bir Avrupa ülkesinde düzenlenip Akdeniz’e kıyısı olan bir ülkede ödenecek olan (veya tersi) çekler de aynı kıtada düzenlenmiş ve ödenecek sayılır.
Çekin İbraz Süresi Nasıl Hesaplanır ?
1. Aynı Yerde Düzenlenen ve Ödenecek Çekler (10 Günlük Süre)
TTK m. 796/1 uyarınca, bir çek düzenlendiği yerde ödenecekse ibraz süresi 10 gündür.
Örnek Olay: İstanbul’un Kadıköy ilçesinde 10.05.2024 tarihinde düzenlenen bir çek, İstanbul’un Şişli ilçesindeki bir banka şubesinde ödenecekse, her iki ilçe de İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde yer aldığı için ibraz süresi 10 gündür.
Süre Hesaplaması: Düzenleme günü olan 10 Mayıs hesaba katılmaz. 10 günlük süre 11 Mayıs’ta başlar ve ibraz süresi 20.05.2024 tarihi mesai saati bitiminde sona erer.
Farklı Yerlerde / İllerde Düzenlenen ve Ödenecek Çekler (1 Aylık Süre)
Çek, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse ibraz süresi 1 aydır. Ay olarak belirlenen sürelerde, sürenin bittiği gün, başladığı güne karşılık gelen gündür.
Örnek Olay 1 (İki Farklı İl): İzmir Konak’ta 15.01.2024 tarihinde tanzim edilen bir çek, Bursa Nilüfer’deki bir banka şubesine ibraz edilecekse, düzenleme ve ödeme yerleri farklı şehirler olduğundan ibraz süresi 1 aydır.
Süre Hesaplaması: İbraz süresi 15.02.2024 tarihi mesai bitimine kadar devam eder.
Örnek Olay 2 (İlçe – İl Farkı): Muğla Bodrum’da 01.06.2024 tarihinde düzenlenen bir çek, Aydın Efeler’de ödenecekse ibraz süresi 1 aydır ve son ibraz günü 01.07.2024 tarihidir.
3. Aynı Kıta Üzerindeki Farklı Ülkelerde Düzenlenen Çekler (1 Aylık Süre)
Düzenlenme yeri ile ödeme yeri ayrı ülkelerde bulunan ancak her iki ülke de aynı kıtada yer alıyorsa ibraz süresi 1 aydır. (Avrupa ve Akdeniz’e kıyısı olan ülkeler bu bakımdan aynı kıtada sayılır.)
Örnek Olay: Fransa’nın Paris şehrinde 10.09.2024 tarihinde düzenlenen bir çek, Türkiye’nin Ankara şehrindeki bir bankaya ödenmek üzere ibraz edilecekse, Fransa ve Türkiye aynı kıta kapsamında değerlendirildiğinden ibraz süresi 1 aydır.
Süre Hesaplaması: Çek en geç 10.10.2024 tarihi mesai saati bitimine kadar yetkili bankaya ibraz edilmelidir.
Ayrı Kıtalardaki Ülkelerde Düzenlenen Çekler (3 Aylık Süre)
Düzenlenme yeri ile ödeme yeri ayrı kıtalarda bulunuyorsa ibraz süresi 3 aydır.
Örnek Olay: Amerika Birleşik Devletleri’nin New York kentinde 15.02.2024 tarihinde düzenlenen bir çek, Türkiye’de Gaziantep’te ödenecekse, Kuzey Amerika ve Avrupa/Asya ayrı kıtalar olduğundan ibraz süresi 3 aydır.
Süre Hesaplaması: Çek 15.05.2024 tarihi mesai saati bitimine kadar ibraz edilebilir.
Çekte İbraz Süresi Hesaplarken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir ?
İbraz sürelerinin hesabında çekin üzerinde yazılı düzenleme günü (keşide tarihi) hesaba katılmaz.
İbraz süresinin son günü resmi bir tatile veya hafta sonuna denk gelirse, ibraz süresi takip eden ilk iş gününün mesai saati sonuna kadar uzar.
Çekin ibraz süresi geçtikten sonra bankaya ibraz edilmesi durumunda, hamili çek tazminatı veya kambiyo takibi hakkını kaybedebilir; banka ödeme yapıp yapmamakta serbest hale gelir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çek İbraz Süresi Ne Zaman Başlar ?
Çek ibraz müddeti, çekin üzerinde keşide günü olarak gösterilen tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu bağlamda, yukarıda bahsettiğimiz kanuni süreler bu tarihten itibaren geçerlilik kazanır. TTK 796/3 amir hükmüne göre süre hesabı yapılırken keşide gününün kendisi sayılmaz.
Çek İbraz Süresi Tatil Günü Olursa Ne Olur?
Çek ibraz işlemleri TTK’nın 816/1. maddesi doğrultusunda yalnız iş günleri ve çalışma saatleri dâhilinde yapılabilir. İbraz ve çekle alakalı yürütülecek muameleler için tayin edilen sürelerin son günü pazara veya başka bir resmi tatil gününe rastladığında, süre takip eden ilk iş gününü kapsayacak şekilde uzar. Burada dikkat edilmesi gereken önemli husus son gün dışındaki aradaki tatil günleri süre hesabında hesaba katılacaktır.
Çek Süresinde İbraz Edilmezse Ne Olur ?
Çek, keşideci tarafından muayyen bir tarihte ödenmesi amacıyla tanzim edilmektedir. Çek bedelinin tahsil olunabilmesi, kıymetli evrakın banka şubesine veya takas odasına ibrazıyla hüküm ifade eder. Yukarıda belirtilen yasal ibraz süreleri içinde muhatap bankaya ya da takas odasına ibraz edilmeyen çekler açısından ciddi hukuki yaptırımlar ve neticeler meydana gelmektedir.
Süresi içerisinde muhatap bankaya sunulmayan çek, kambiyo senedi vasfını yitirir. Dolayısıyla çek hamili, ödememe halinde kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapma hakkından mahrum kalacaktır.
Alacaklı taraf, önceki cirantalara ve çeki düzenleyen kişiye karşı kambiyo mevzuatından kaynaklanan çek bedeli ile diğer giderleri ileri sürme hakkını kaybeder.
İbraz süresinin sona ermesini müteakip keşideci, çekten dönme (cayma) hakkını kullanabilir.
Muhatap bankaca çeke bloke kaydı işlenmişse, ibraz süresinin geçmesi durumunda dahi çek bedelinin ödenmesi gerekir.
İbraz Süresi Geçen Çek Nasıl Tahsil Edilir ?
Yasal süresinde ibraz olunan bir çek kambiyo hukukunun getirdiği kolaylıklarla tahsil edilebilirken, süresinde sunulmayan çek kambiyo vasfını kaybeder ve kambiyo takibine konu edilemez. Muhatap bankaların ibraz müddeti dolan çekler için ödeme yükümlülüğü bulunmadığından, elinde çek bulunan alacaklı sadece taraflar arasındaki temel borç ilişkisine dayanarak genel hükümler uyarınca talepte bulunabilir. Özetle, süresi kaçırılmış çekin ilamsız takibe konu olup olamayacağı, somut olayın şartlarına ve temel borç ilişkisinin niteliğine bağlı olarak şekillenecektir.
